«

»

Tentoontstelling Carthago

Tot en met 10 mei is de tentoonstelling Carthago nog te bezichtigen in het Rijksmuseum van Oudheden. Het is voorlopig de laatste tentoonstelling, vanaf het voorjaar sluit het museum voor zeven maanden. Sluiten ze in Leiden waardig af?

De stad Carthago kent een lange geschiedenis. Ooit werd de stad als handelspost gesticht door de Feniciërs in hun netwerk in de Middellandse Zee. Na een aantal eeuwen groeide Carthago uit tot een van de grootmachten in het westelijke gebied van de zee. Als ook Rome haar plaats opeist in de regio komt het tot een onvermijdelijk conflict. Na een reeks oorlogen wordt de stad met de grond gelijk gemaakt in 146 v.Chr. Ondanks de poging Carthago van de kaart te vegen bloeit de stad weer op wanneer de Romeinen er een kolonie stichten. De voorspoed zet zich door in een welvarende christelijke en Byzantijnse periode. Pas in de zevende eeuw wordt de site verlaten en verandert Carthago in een ruïne.

Mede dankzij de Romeinse geschiedschrijving waarin aartsvijand Carthago een vooraanstaande rol speelt, komt de stad in de negentiende eeuw weer onder de aandacht in Europa. Bekend zijn bijvoorbeeld de verhalen over de kindoffers van de Carthagers. Niet alleen de geschiedenissen van bijvoorbeeld Livius, maar ook de verhalen van Vergilius spreken tot de verbeelding. De dramatische liefde tussen koningin Dido van Carthago en de Romeinse stamvader Aeneas grijpt elke negentiende eeuwse lezer. De locatie van de stad werd herontdekt nabij Tunis en een stroom van onderzoekers trekt tot op heden hier naar toe voor meer kennis.Haven Carthago

Door de inspanningen van het Rijksmuseum van Oudheden is nu ook in Nederland de Carthaagse cultuur te bewonderen. In samenwerking met lokale instanties in Tunesië zijn unieke stukken overgevlogen voor de tentoonstelling. Ook Europese musea hebben een bijdrage geleverd, zoals het British Museum en het Louvre. En een deel van de objecten komt uit de collectie van het RMO zelf.

De tentoonstelling is verdeeld over twee zalen. De onderste verdieping vertelt het verhaal van de eerste bloeiperiode van Carthago. Vanaf de stichting van de stad door de Feniciërs in de negende eeuw v.Chr., de bloei en de concurrentie met Rome. De tweede zaal begint bij de vernietiging door Rome. Dit is de bekende episode waarin de Romeinen na de Derde Punische Oorlog de stad nivelleren en de akkers onvruchtbaar maken door ze te bestrooien met zout (wat overigens onmogelijk is). Ook de periode van wederopbouw tot Romeinse metropool heeft een plaats in de tentoonstelling. Het verhaal van Carthago eindigt met het christelijke en Byzantijnse tijden tot in de zevende eeuw. Daarna verdwijnt de stad uit de herinnering tot de negentiende eeuw. In deze herontdekking speelt het toen nog jonge Rijksmuseum van Oudheden een voorname rol. Deze episode vormt een gepast einde van de tentoonstelling.

Carthago bestaat dus uit twee zalen. In de eerste zaal is het Fenicisch Carthago te bewonderen. De tweede zaal vertelt het verhaal van de Romeinse stad en haar einde. De tentoonstelling is opgezet naar de vorm van de beroemde haven van de antieke stad. Zoals op de bovenstaande tekening te zien is, lag de oorlogsvloot in een rond havencomplex. In de twee zalen van het RMO staan vitrines in een cirkel opgesteld. Middenin staat een centrale vitrine met een groot topstuk. Ook langs de muren van de zalen staan objecten opgesteld en hangen kaarten en tekeningen.

Topstukken Carthago

Wat valt er dan zoal te bezichtigen? Een van de meest indrukwekkende objecten is de bronzen ram uit 260 v.Chr. van een van de schepen uit de Punische vloot. Het massieve stuk metaal roept direct herinneringen op over de Punische oorlogen. Nog spectaculairder is de inscriptie op de ram: “Laat deze (ram) gericht zijn tegen het schip: met (de) woede (van) Baäl (de god), die het doel laat bereiken, laat deze gaan en het beslagen schild in het midden raken”. Men roept de hulp van de goden in bij het rammen van de vijand. Meer informatie over de zeeslagen is te lezen in de publicatie Carthago: Opkomst en ondergang.

Scheepsram CarthagoGodin CarthagoSymbolisch voor de periode na de Punische Oorlogen is het terracotta beeld van een godin met een leeuwenhoofd. Het staat opgesteld in de tweede zaal en dateert uit de eerste eeuw na.Chr. Typisch voor de regio is de vermenging van mens en dier. De stijl van het godenbeeld toont dat ondank dat Carthago een Romeinse kolonie was geworden er nog een geheel eigen cultuur bestond, ook in het achterland. Echter tonen de meer alledaagse goederen, zoals het aardewerk, dat Carthago in deze periode toch echt een Romeinse kolonie was.

Daarnaast zijn er nog vele andere prachtige objecten te zien. Er zijn terracotta maskers die waarschijnlijk dienden om het kwaad af te weren. Marmeren en bronzen beelden inclusief een nagenoeg complete stenen sarcofaag. Interessant zijn ook de verschillende grafstèles met de Punische inscripties. Op deze stèles is ook het vreemde symbool van de godin Tanit te zien. Als laatste moet het verhaal van de Nederlander Jean Emile Hubert worden genoemd. Samen met de eerste directeur van het RMO Caspar Reuvens is hij verantwoordelijk voor het vroegste onderzoek naar Carthago in de negentiende eeuw.

Oordeel

Het is onmogelijk om zo’n lange geschiedenis als die van Carthago goed te vatten in een tentoonstelling. Onvermijdelijk blijven bepaalde elementen achterwege en blijven sommige vragen onbeantwoord. De buste van een Afrikaanse jongen roept bijvoorbeeld vragen op over de relatie tussen Carthago en de inheemse Numidiërs. Het recent aangekochte portretbeeld uit Cyprus lijkt een vreemde eend in de bijt. Het beeld wordt getypeerd als een voorbeeld van de vermenging van culturen in het Middellandse Zee gebied, maar wat is specifiek het verband met Carthago? Carthago geeft dus een impressie van de metropool door middel van verschillende prachtige objecten. Benieuwd met welke tentoonstelling het RMO in 2016 weer opent…

Auteur:

Verder kijken en lezen:

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 8.3/10 (7 votes cast)
Tentoontstelling Carthago, 8.3 out of 10 based on 7 ratings

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *