In het Museum van Oudheden te Leiden is op dit moment een tentoonstelling gewijd aan Middeleeuwse tuinen.   Archeologie Nederland was benieuwd naar de archeologische vondsten die gedeeltelijk dit verhaal vertellen en stelde zich de vraag: Kan de bezoeker na het bezoek beamen dat het hier gaat om Aardse paradijzen in Oost en West?

Debezoeker wordt vergast op mooie foto’s van tuinen. Prachtige archeologische voorwerpen, zoals gieters, dierenvallen, opgezette beesten,  tuingereedschap en muziekinstrumenten tonen de rijkdom van en rond het leven in de tuinen. In de tentoonstelling worden de verschillende soorten tuinen belicht en de diverse functies die ze vervulden; medicijnlevering, productie van groente en fruit en vermaak voor oog en hart.

Prachtige tegels, schilderijen en prenten tonen uiteenlopende figuren als een Madonna tussen de rozen, de stoere Italiaanse tuinman en de Perzische prins bij de fontein. Alles is uit de kast getrokken om de illusie van deze prachtige tuinen op te roepen, door de zintuigen uit te dagen. Ruik aan de kruiden, beluister de vogelgeluiden en bewonder de schitterende voorwerpen.   

Het Paradijs of Hof van Eden

In de 3 wereldgodsdiensten die in het Midden-Oosten ontstaan zijn, stellen zich de gelovigen het paradijs voor als een tuin.   
In het boek Genesis, legde het opperwezen of god Jahweh, in het oosten een tuin aan. In de tuin werden allerlei heerlijke bomen met vruchten aangelegd. In het midden van de tuin stond de levensboom of boom van kennis.  In deze tuin kwamen ook de eerste mensen te wonen. Het woord Paradijs is waarschijnlijk afgeleid van het Hebreeuwse woord Pardés, dat een oudere Perzische oorsprong had en boomgaard of tuin betekent.

In de Middeleeuwen tussen 1200 en 1600 worden veel mooie tuinen aangelegd bij Kloosters en Kastelen. Ook in het Midden-Oosten bevinden zich prachtige tuinen. Tenslotte is dit geen onbekend fenomeen, want wie kent niet de verhalen over de hangende tuinen van Babylon.    

De Kruidentuin  

In de kloostertuinen was een deel van de grond ingericht als kruidentuin. De plantenbedden zijn veelal ingedeeld naar functie.  In de kloosters werden teksten uit de oudheid bewaard en was redelijke geneeskundige kennis aanwezig. De kloosterlingen hadden dan ook voor de gewone bevolking een belangrijke functie als leveranciers van geneeskruiden.  Daarnaast was er ook vaak een hortus of moestuin en boomgaard aanwezig. Kruiden als papaver, mentha, selderij en rammenas konden wij aantreffen in zo’n tuin. De kruiden werden na het plukken en drogen in een vijzel fijngestampt en met olie tot een zalfje gemaakt of men maakte er bijvoorbeeld een hoestdrankje van.  Deze medicijnen werden in grotere hoeveelheden gemaakt om een voorraad te hebben en bewaard in zogenaamde Apothekerspotten of Albarelli.

Veel hedendaagse apotheken hebben ter versiering vaak nog zo’n kast met mooie potten staan  

In 1573 werd het Kartuizerklooster te Delft vernield.  In 1959 vond er een opgraving plaats. De leden van deze orde mochten niet spreken en hadden elk hun eigen tuintje.  Dit leverde mooie bloempotten en een duimgieter op.

Plantenboeken   

De Universiteitsbibliotheken, zeker die van Leiden, herbergen een aantal prachtige plantenboeken.   De bezoeker kan dankzij de moderne techniek bladeren in Middeleeuwse boeken met tuinvoorstellingen. Deze boeken waren een soort encyclopedieën met afbeeldingen en beschrijvingen van planten en het mogelijke gebruik ervan.   

Bij opgravingen zijn pitten, pollen en zaadjes gevonden van vele soorten groenten en fruit. Een doorsnee hiervan wordt op de tentoonstelling getoond.  Bij opgravingen in Amsterdam zijn er recentelijk veel gevonden bij de uitbreiding van het museum Onse lieveheer op Solder.  Het publiek wordt tegenwoordig via de Archeohotspots betrokken bij de determinatie.   

Siertuinen 

De tuinen bij Kastelen, landhuizen en Paleizen werden ook aangelegd met allerlei speelse elementen, zoals doolhoven, lanen, gazons, prielen, paviljoens en fonteinen. De bewoners en gasten konden rusten, nadenken, feestvieren, wandelen of elkaar in het geheim ontmoeten of beminnen.  Vaak werden deze tuinen ook verrijkt met een levende have, zoals zangvogels of jachtvogels of exotische dieren om de bezoeker onder de indruk te brengen van de rijkdom en macht van een vorst. Tevens diende de zangvogels als een levende voortzetting van de tuin door in kooitjes binnen hun gezang voort te zetten. Het bezit van jachtvogels, zoals Valken was voorbehouden aan de adel, die er een favoriet tijdverdrijf van maakten.   

     

Tapijten 

Binnen in de paleizen trof men prachtige wandtapijten aan, die vaak versierd waren met elementen uit tuinen. Prachtige planten, exotische vogels of een lynx werden afgebeeld. Deze tapijten heten ook wel millefiori of millefleurs (duizend bloemen).  Zo werden de binnenruimtes ook omgetoverd tot binnentuinen.  

Homo ludens 

De spelende mens, kon zich prima in de tuin vermaken. Zo deden de volwassenen bordpelletjes zoals triktrak of schaken.  Kinderen konden natuurlijk lekker rondrennen, verstoppertje spelen, tollen, vliegeren of zelfs spelevaren op de vijvers in een bootje.

Ook het spel der liefde werd bij uitstek in de tuinen gespeeld, weg van de aandacht van derden. Natuurlijk speelt de roos daarin een belangrijke rol. De bloem der liefde komt ook voor in de poëzie van zowel de Aziatische als de Westerse wereld.   Belangrijke werken zijn het 13e -eeuwse De Roman van de Roos en de Rozentuin (Goelistan) uit Perzië.



Auteur: John Fitzgerald Hagen

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *