Goden van Egypte

Duizenden goden kenden de Egyptenaren. Het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden presenteert de dynamiek, verscheidenheid en mystiek van het Egyptische pantheon. Deze diepgaande tentoonstelling duurt tot 31 maart 2019.

Kosmos

Onder de noemer Kosmos vangt de expositie aan met het scheppingsverhaal. Meteen valt op dat er niet één enkel verhaal is, maar tenminste vier creatiemythes zijn. Een, of soms meerdere goden maken de wereld uit klei, verlevendigen bedenksels door ze te benoemen, leggen een zonnegod-ei of kruipen als paling uit het oerwater. Deze brede variatie in het benoemen van de oorsprong komt voort uit de grote hoeveelheid autonome stadstaten in Egypte. Elke stad vormde eigen ideeën over de godenfamilie en de creatie van de mensenwereld. Naarmate de tocht door de tentoonstelling vordert, wordt duidelijk dat dit voor alle aspecten van de Egyptische mythologie geldt, overal duiken variaties en veranderingen op. Opvallend zijn de grote hoeveelheid archeologische relicten die worden getoond ter illustratie van het uitgebreide en gedegen verhaal.

Hemel

De Hemel is het tweede thema van de expositie en behandelt de goden van de zon, maan en sterren. Als vormer van het hemelgewelf neemt de godin Noet daarbij een speciale plaats in. Haar afbeelding wordt diverse malen getoond, zoals op de mummiekist van Peftjaoeneith (664-525 v.Chr.). Iedere nacht baart ze de sterren om ze vervolgens weer in te slikken. Zoals bij veel religies heeft de Egyptische zonnegod groot aanzien. Om al zijn facetten te kunnen benoemen heeft hij maar liefst 75 gedaanten, zoals Chepri: de scarabee die de zon voort rolt en Re: man met een valkenkop. Steeds weer wordt duidelijk hoe dynamisch de Egyptische gedachten wereld is. Alles verloopt in cycli: het buiten de oevers treden van de Nijl, dag en nacht, leven en dood, de verschijningsvorm van de goden.

Aarde

Het dagelijkse leven van de Egyptische mens wordt behandeld bij het thema Aarde. Waar de gewone burger zich moest behelpen met huiselijke afgodsbeeldjes, zoals de dwerggod Bes, hadden alleen priesters het privilege om een tempel te betreden. De farao, de opperste macht, was de menselijke verschijning van Horus, zoon van Osiris. Dwalend door de uitstalling van archeologische vondsten vallen ook de diverse animatiefilms op. Ze lichten de uitgebreide teksten op een luchtige wijze toe. Bij het lezen van de vele informatieborden zijn de films een welkome en leuke afwisseling. De animaties zijn gemaakt door studenten van de ArtEZ Hogeschool voor de Kunsten in Zwolle.

Onderwereld

Als de onderwereldsectie betreden wordt, blijkt weer eens hoe rijk de Egyptische fantasie was. Osiris regeert over het dodenrijk. Hij stierf al eens, maar dankzij zijn vrouw Isis werd hij wedergeboren. Weer een voorbeeld van cyclische voorstelling van de Egyptische religie, wat nog wordt bekrachtigd door de macht van Osiris om ook de gewone sterveling herleving te bieden in het dodenrijk. Hij weegt het hart van de dode en op een weegschaal. Op de andere schaal ligt een veer, het symbool van waarheid en rechtvaardigheid. Als het hart zwaar is van zonden slaat de balans door en wordt de dode zonder pardon verslonden door het monster Ammoet. De Egyptische dodenboeken vormen een prachtig onderdeel van de collectie. Dit zijn papyrusrollen die werden aangeschaft door Egyptenaren als voorbereiding voor hun dood. In de boeken staan magische spreuken en wachtwoorden die een dode de Poortwachters kan vertellen. Zo wordt hen toegang verleend tot de onderwereld en Osiris.

Eeuwig leven

Afsluitend verplaatst de expositie zich naar het heden. Hoewel Christendom en Islam de Egyptische religie hebben verdreven, wordt duidelijk hoezeer de Egyptische mythologie voortleeft. Velen putten uit de rijke mythologie en symboliek. Denk bijvoorbeeld aan boeken, films, en beeldende kunst, maar ook aan de gebruiken van vrijmetselaars, muziekstukken en opera’s. Geëxposeerd worden tal van strips, verzamel figuurtjes en filmposters. Ook draaien er stukjes van speelfilms die gebaseerd zijn op het oude Egyptische geloof. Het gedachtegoed is nog springlevend, een fascinatie die wel wordt aangeduid als Egyptomanie.

 

Omdat de tentoonstelling vrij krap is opgezet, is het raadzaam om drukke momenten te vermijden. Bereid je ook voor op veel leeswerk, iets waardoor de expositie overigens wel erg solide is. Concluderend is Goden van Egypte een zeer goede, gedegen tentoonstelling met veel details, bijzondere archeologische vondsten en leuke animatiefilms. Dankzij de vijf thema’s een overzichtelijk verhaal met kop en staart.

 

Auteur: Mart Kwakkel

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *