«

»

Frontinus: Aquaducten van Rome – Vincent Hunink en Nathalie de Haan

Onder de titel Aquaducten van Rome is de Nederlandse vertaling het werk van Frontinus verschenen bij uitgeverij Parthenon. Vincent Hunink vertaalde de tekst en Nathalie de Haan heeft de inleiding verzorgd. Het unieke geschrift biedt een kijkje in het watermanagement van het oude Rome.


Auteur:

Frontinus

De Romeinse aristocraat Frontinus leefde in de eerste eeuw na Chr. In die tijd groeide de bevolking van Rome naar ongeveer een miljoen mensen. Een van de privileges van de stadsbewoners was de aanvoer van vers water. Hiervoor waren in totaal negen aquaducten aangelegd die samen per etmaal 500 miljoen liter water leverden vanuit de omgeving. Uiteindelijk kwam dit water via loden pijpen terecht bij de honderden fonteinen, badgebouwen en stadsvilla’s in Rome.

De organisatie van dit alles lag in handen van de curator aquarum. Augustus was de eerste die iemand aanstelde voor de watervoorziening. Zijn rechterhand Marcus Agrippa kreeg rond 33 v. Chr. de taak om het aanzicht en de leefbaarheid van Rome te bevorderen, daarin speelde het water een grote rol. Naast de bouw van nieuwe aquaducten en het herstel van oude trajecten zette Agrippa een professionele organisatie op voor de watervoorziening. Er kwam een vaste groep slaven voor  onderhoud en inspectie van de trajecten en een administratie die de verdeling van het water registreerde. Na de dood van Agrippa erfde Augustus zijn organisatie. Vanaf toen werd aansluiting op het waternet een door de keizer verleent privilege.

Bijna een eeuw later in 97 na Chr. werd Frontinus door keizer Nerva benoemd tot curator aquarum. Frontinus was een van de meest vooraanstaande personen van zijn tijd. Hij had verschillende hoge functies bekleed en een aantal succesvolle oorlogen gevoerd in Gallië, Brittanië en Germanië. Zijn politieke geslepenheid blijkt uit het feit dat hij decennialang in de gratie van de verschillende keizers bleef. Dankzij zijn carrière en goede relatie met Nerva kreeg hij de eervolle functie van curator aquarum toebedeeld.

Aquaducten van Rome

In de functie van curator schreef Frontinus zijn De aquis urbis Romae; een moeilijk te omschrijven werk. Enerzijds heeft hij aandacht voor technische details bijvoorbeeld een opsomming van verschillende leidingen en hun specificaties. Anderzijds heeft het werk ook veel weg van een beleidsnota waarin de aanpak voor de komende tijd uit de doeken wordt gedaan. Er worden doelen gesteld en wetsteksten worden aangehaald om het beleid te verantwoorden.

Opvallend in het geschrift is de nadruk op de regels en de overtreding daarvan. Zo tapten de elite regelmatig illegaal water af voor hun villa’s. Ook werden meetstation gesaboteerd zodat er meer water kon worden doorgelaten dan toegestaan. Een laatste sprekende overtreding is dat men de aquaducten als bruggen gebruikte en er over de leidingen werd gelopen. Frontinus stelt dat hij deze misstanden gaat aanpakken en de waterhuishouding van Rome weer op orde zal brengen.

De meest recente interpretatie van het geschrift is dat Frontinus wil dat de regels weer nageleefd worden. En dat een aansluiting op het waternet weer een keizerlijke gunst wordt. Nathalie de Haan schrijft in de inleiding dat hij mogelijk daarom de misstanden anoniem beschrijft. Zo wil Frontinus voorkomen dat hij zijn collega senatoren voor het hoofd stoot wanneer hij de illegale aansluitingen aan de kaak stelt.

Oordeel

Hoewel Aquaducten van Rome een bescheiden boek is qua formaat moet de waarde van de inhoud niet worden onderschat. Het is een zeldzaam geschriften over het bestuur en administratie van Rome. Op sommige punten is het werk erg technisch, bijvoorbeeld in de opsomming van de hoeveelheden water per aquaduct. Aan de andere kant is het fascinerend om te lezen hoe systematisch de watervoorziening van Rome was georganiseerd. Bovendien leest de vertaling van Hunink vrij vlot, zonder af te doen aan de originele inhoud.

Minstens zo interessant is de inleiding van Nathalie de Haan. De inhoud is een welkome aanvulling op de tekst. Onder andere krijgen we meer te weten over Frontinus en zijn werkzaamheden als curator. Ook de technische kant wordt belicht. Hoe lieten de Romeinen het water stromen over bergen en dalen zonder gebruik van pompen? En waarom had men geen last van loodvergiftiging? Dat laatste kwam door de kalkafzetting in de leidingen waardoor maar weinig lood kon oplossen in het water. Voor meer verheldering van de Romeinse waterhuishouding is Aquaducten van Rome een aanrader.

Bestellen:

Bestellen bij Bol.com Frontinus: Aquaducten van Rome – V. Hunink en N. de Haan € 24,90
Bestellen

 

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 9.2/10 (15 votes cast)
Frontinus: Aquaducten van Rome - Vincent Hunink en Nathalie de Haan, 9.2 out of 10 based on 15 ratings

1 reactie

  1. Joost

    Goed artikel over dit boek dat mij zeker enthousiasmeert. Dank en groet.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *