«

Casa Romana in het Rijksmuseum van Oudheden

In het Leidse Rijksmuseum van Oudheden is nog tot 17 september een interessante tentoonstelling te zien, waarin de bezoeker een beeld krijgt van hoe men in de hogere kringen leefde.

Casa Romana: Mooi wonen in een Romeinse villaCasa Romana - Hond

De gewone burgers woonden in de stad in flatgebouwen van soms wel vijf verdiepingen, vaak onder erbarmelijke omstandigheden: slechte lucht, weinig licht en geen sanitair. Daarnaast was er veel lawaai van ratelende karren en het geschreeuw van marktlui en de buren.

Halverwege de 18e eeuw werd de Italiaanse stad Pompeï ontdekt en voor een deel opgegraven. Het werd een must see! Waar anders kon je een Romeinse stad zien, frozen in time, ten gevolge van een vulkaanuitbarsting van de Vesuvius. Deze opgraving heeft veel informatie opgeleverd over huizen, woon- en leefgewoontes.
Het museum heeft gekozen voor een route door een villa vanaf de voordeur tot de tuin en van de keuken tot de slaapkamer.

De tentoonstelling begint met een beeld van de portier bij uitstek, de hond. Er zijn de nodige mozaïeken teruggevonden met afbeeldingen van een hond en begeleidende teksten in het Latijn, zoals “voorzichtig, hij bijt” of “waakt voor de hond”. Toch zullen veel bezoekers de hond hebben moeten trotseren op weg naar de heer des huizes.

De heer des huizes hield vaak in de ochtend in het atrium, de centrale ruimte van het huis, een salutatio of begroeting. Zakelijke en privérelaties konden hier hun verzoeken richten aan de heer.

Het dak van het atrium was in het midden open. Zo kon lucht, licht en water naar binnen. Het water werd opgevangen in een vierkant bassin of impluvium.

Romeinse damesCasa Romana - Romeinse dame

De vrouw des huizes had een belangrijke taak en was in staat om de dagelijkse werkzaamheden van het huishouden of ontvangsten met luxueuze maaltijden te organiseren. Formeel bezat ze een grote zelfstandigheid maar mocht niet stemmen of politieke ambten bekleden. In de tentoonstelling wordt veel aandacht besteed aan haar kleding, haar uiterlijk en haardracht. De beelden van de keizerlijke familie toonden vaak hoe de mode op een bepaald moment was.

Kinderen

Uit de opgegraven villa’s van Pompeï en Herculaneum weten we dat in veel kamers speelgoed van de kinderen lag. Zo kan men bijvoorbeeld een houten paardje op wielen, zwaardjes of dieren bewonderen. Kinderen waren een kostbaar bezit en kindersterfte was hoog, bijna elke familie had wel een kind verloren.
Een andere belangrijke ruimte was de bibliotheek, zoals blijkt uit het volgende citaat: Als in u, bibliotheek van een fijn landhuis, vanwaar de lezer uitkijkt over de stad, tussen Gewijde gezangen ook plaats is voor mijn ondeugende, lichte Muze, zet dan desnoods op de onderste plank, de zeven boekjes die ik u zond. (Martialis, Epigrammen, eerste eeuw na Chr.)

Baden

Een belangrijk onderdeel van de dag was het bezoek aan het Romeinse badhuis. Sommige welgestelden bezaten eigen badruimten. Het bezoek aan het badhuis bestond uit meerdere activiteiten. Men ging lekker worstelen, hardlopen of een balspel doen. De baden bestonden uit zowel koud- als warmwaterbaden. Ook werden er zaken gedaan in het badhuis.

Casa Romana - KikkerDe tuin

Zelf ben ik erg gecharmeerd geraakt van de prachtige binnentuinen die er bij diverse villa’s te vinden zijn. De tuinen waren eerst louter nuttig, ze dienden namelijk om groenten en kruiden te verbouwen. De pleziertuin ontstond in de 1e eeuw voor christus.

Steeds meer bewoners van villa’s konden de prachtige muurschilderingen, de fonteinen en de beelden waarderen. Fonteinen bestonden soms uit beelden van een kwakende kikker of van het hoofd van de god Oceanus. Prominent aanwezig was de god Bacchus en zijn gevolg. In de tuin werden vogels gehouden en men genoot van het gepraat van papegaaien en eksters. Het tuinieren werd overgelaten aan de slaven en op de tentoonstelling zijn diverse tuingereedschappen te bewonderen als ook een prachtige muurschildering. De slaven kregen hulp van schapen en geiten, die hielden het gras kort.

Het diner en de keuken

Het diner werd in de eetkamer geserveerd. In die eetkamer stonden drie bedden, waarop dan weer steeds drie personen konden plaatsnemen. In de Romeinse wereld aten vrouwen en mannen samen. De tafelschikking was belangrijk en ging volgens een hiërarchie. Men lag op zijn linkerzijde en at met de rechterhand. Als iedereen plaats had genomen, werd het eten opgediend.

Ongemakkelijk! Welnee, men had namelijk geen bestek. Het vlees werd voorgesneden. Afval werd op de grond gegooid. De gasten konden tijdens het diner vermaakt worden door muzikanten, literatuur voordragers of dansers. Slaven bleven de gasten voorzien van de volgende gang en zij namen het vuile servies weer mee.
Het motto was dan ook: eet, drink en speel; na de dood bestaat er geen enkel genot meer. (vrij naar Epicurus, 3e eeuw voor Chr.)

De keuken had een belangrijke rol gekregen, aangezien door het scheppen van deze ruimte de gasten gevrijwaard waren van hete en rokerige walmen. Er waren slechts wat openingen in het dak, schoorstenen ontbraken.

De keuken was een bedrijvige plek in het huis, aangezien slaven de hele dag druk waren met boodschappen doen, het bereiden van de gerechten, het aanvullen van de voorraden. Het serveren van de maaltijden en het doen van de afwas. De gerechten werden samengesteld uit lokale en geïmporteerde etenswaren.

In grote kruiken, amforen, werd het voedsel bewaard. Men bezat ook wel kasten, maar die werden van hout gemaakt en zijn dus slechts sporadisch overgebleven.

Casa Romana - FonteinDe WC

De slaven in de keuken hadden het ook om een andere reden niet altijd even gemakkelijk. De wc bevond zich namelijk vaak in de buurt van het kookblok. Er was dan niet altijd een aparte ruimte, maar slechts een lage afscheidingsmuur. Het keukenpersoneel kon de gebruikers dus horen en ruiken. Het toilet kon handmatig doorgespoeld worden met een emmer.

Ter bescherming vond men vaak in de ruimte beelden van de godin Fortuna. Fortuna bood bescherming tegen de onaangename geuren uit de riolen en ook tegen de demonen die hier huisden. Deze demonen zouden de wc gebruikers zelfs kunnen doden.

Seks en slapen

Misschien is ons beeld van de Romeinen beïnvloed door tv-series en werden ze gezien als losbandige mensen en hielden ze heel veel van seks. In ieder geval als je de afbeeldingen, fresco’s en voorwerpen die seksuele handelingen laten zien in ogenschouw neemt, deed men er niet geheimzinnig over. Wellicht dat veel afbeeldingen als vermaak werden gezien. In Pompeï werden deze afbeeldingen namelijk in eet- en ontvangstruimtes aangetroffen en ook in een badhuis.

Hoe bedden er uit zagen, kunnen wij goed zien op de sarcofaag van Simpelveld. Een vrouw ligt op een bed. Ook in Herculaneum zijn bedden teruggevonden. Het gaat hier om een houten frame waar een matras of kussens opgelegen hebben. De matrassen werden waarschijnlijk met veren of bladeren gevuld en de bedden waren niet breed. De grote vraag is dus of er één of twee mensen in sliepen.

Als we echter op het volgende citaat mogen afgaan, was het soms wel gewenst om met zijn 2 in een bed te liggen.

Ja, ik ben een geweldige slaper, maar het is zo koud in mijn kamer, dat ik dan nauwelijks mijn hand buiten de dekens kan steken (brief van M. Cornelius Fronto aan Keizer Marcus Aurelius).

Tsja, wie wilde dan het terracotta nachtlampje doven?

Auteur: John Fitzgerald Hagen

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
Casa Romana in het Rijksmuseum van Oudheden, 10.0 out of 10 based on 1 rating

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *