«

»

Romeins Elst: centrum van de Bataven

Telkens wanneer de grond in Elst opengaat komen er sporen van het rijke Romeinse verleden van het Gelderse dorp naar boven. Opnieuw werden onlangs tijdens het archeologisch onderzoek gekoppeld aan rioolwerkzaamheden vondsten gedaan die wijzen op het belang van Elst in de Romeinse tijd.

De vondsten in Elst

In een kort artikel in de Gelderlander toont archeologe Jantien Verduin van ADC ArcheoProjecten de vondsten. Nabij de Elster toren is Romeins bouwmateriaal gevonden bestaande uit onder andere dakpannen. Het materiaal wijst op steenbouw. Opvallend, omdat men in die tijd voornamelijk in houten huizen woonden. Het is wederom een aanwijzing voor het rijke verleden van Elst.

Vorig jaar werd ook tijdens rioolwerkzaamheden een spectaculaire vondst gedaan het dorp. In het centrum van Elst vond men overblijfselen van een Romeins badhuis. Naast de fundering van een muur doken ook fragmenten van een hypocaustum op. Deze typische holle vloer wijst op een openbaar thermengebouw of een privé-badhuis van een villa. Helaas waren er maar drie dagen voor onderzoek en bleef de opgraving beperkt tot een kleine sleuf.

Een religieus knooppunt

Elst opgraving tempel

Opgraving tempel Elst

Elst was dus niet zomaar een nederzetting in de Romeinse tijd. Het bewijs hiervoor ligt verscholen onder de Grote Kerk. Na bombarderen van de kerk tijdens de Tweede Wereldoorlog kwamen de resten bloot te liggen van een enorme tempel, een van de grootste ten noorden van de Alpen. Gaandeweg zou met het onderzoek blijken dat het dorpje een belangrijk religieus knooppunt was in de oudheid.

Met 100 inwoners was Elst uitzonderlijk in het Bataafse gebied en een bestuurlijk en religieus centrum. Al in de IJzertijd was stond hier een openluchtheiligdom, voordat de Romeinen rond 38 v.Chr. de Bataven lieten wonen in het gebied. Rond 50 na Chr. verscheen een eerste stenen Gallo-Romeinse tempel bij de vicus. De kolossale omlooptempel verrees ergens na 96 na Chr. De dimensies zijn enorm, 23 bij 30 meter en zeker 17 meter hoog. De omvang van het project is een aanwijzing dat de keizer hier direct bij betrokken was.

De bouw van de tweede tempel gebeurde onder keizer Trajanus. Mogelijk was de aanleiding de verlening van stadsrechten aan de Bataven. Misschien dat ook het bezoek van Trajanus van de provincie hiermee verband houdt. Dat de tempel werd herbouwd na vernietiging tijdens de Bataafse opstand is uitgesloten. Onder andere toont dendrologisch onderzoek namelijk aan dat deze versie van de tempel ver na 70 na Chr. is gebouwd.

Reconstructie tempel Elst

Reconstructie tempel Elst in Museum Het Valkhof

Een aanwijzing voor de cultus kon men halen uit de vondst van een typisch Romeins offer in de grond bij de tempel. De botten van een stier, varken en schaap wijzen op een suovetaurilia. Dit type offer werd alleen aan Mars of Mater Matuta geschonken vanwege hun associatie met vruchtbaarheid. Er zijn echter ook aanwijzingen voor een Heraclescultus. Een definitief antwoord over de cultus in Elst is nog niet gevonden.

Recent in 2002 kwam een derde tempel aan het licht in de wijk Westeraam in Elst. Ook dit was een Gallo-Romeinse tempel met verschillende bouwfases. In 100 na Chr. stond er een stenen tempel. De gehele cultusplaats in Elst is ergens na 200 verlaten.

Romeins Elst bekijken

Op afspraak kan er een kijkje genomen worden onder de Grote Kerk. Buiten zijn de fundamenten zichtbaar gemaakt in het plaveisel. Meer informatie is te vinden in Museum Het Valkhof in Nijmegen. Daar staat een reconstructie van de Gallo-Romeinse tempel en liggen er resten zoals stukken van de wandschilderingen.

Auteur:

Verder kijken en lezen:

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 9.9/10 (7 votes cast)
Romeins Elst: centrum van de Bataven, 9.9 out of 10 based on 7 ratings

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *