Matilo, een Romeins fort als stadspark

De Romeinse Limes is de vroegere grens van het Romeinse Rijk. In Nederland liep die grens langs de Rijn van Nijmegen tot Katwijk. Veel is hier al gevonden en veel zal hier in de toekomst ook nog gevonden worden. Een van de oude Romeinse forten aan deze limes is Matilo bij Leiden. Het terrein aldaar is ingezet als stadspark en het fort is deels heropgebouwd.

De Cananenfaten

De Bataven waren een volk waar veel Nederlanders al een iets over gehoord of gelezen hebben. Zij zijn vandaag nog zo bekend omdat zij in de Romeinse tijd bekendheid verkregen als woeste krijgers. Zij werden dan ook door de Romeinen als elitetroepen en keizerlijke wacht ingezet. Door die reputatie kregen de Bataven een aanzienlijke aandacht binnen de Nederlandse geschiedschrijving. Lange tijd zijn andere stammen en volkeren daardoor over het hoofd gezien. Een van die volkeren waren de Cananefaten, een volk dat ten westen van de Bataven leefde, tussen de Maas en de Rijn. Net als de Bataven werden zij gezien als een sterk krijgersvolk en toen de Bataven in 69 na Chr. in opstand kwamen tegen de Romeinen streden de Cananenfaten zij aan zij met de de Bataven. Het fort Matilo in Leiden werd tijdens die opstand door de Cananefaten afgebrand. Later zou het fort echter weer herbouwd worden en tot in de derde eeuw de Romeinse limes bewaken.

Archeologie

De oorspronkelijke locatie van Matilo is te bezoeken in Leiden, waar de gemeente van het terrein een park heeft gemaakt en het oude Romeinse fort deels heeft gereconstrueerd. Met de aarden wallen, uitkijktorens en paden geeft het park een inzicht in hoe een oud Romeins fort er uit zag. Het fort is, voor zover dat mogelijk was, herbouwd op de exacte historische locatie. Deze plek heeft men weten te achterhalen door middel van bodemonderzoek en kleinschalig archeologisch onderzoek. Het grote archeologische onderzoek die gepaard gaan met uitvoerige graafwerkzaamheden, heeft nog niet plaatsgevonden. Dit komt doordat het gehele terrein in 1976 als rijksmonument is aangeduid, en verder archeologisch onderzoek alleen mogelijk is met een vergunning van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Dit betekent echter niet dat het archeologische werk op deze site volledig verboden is. Soms is het bijvoorbeeld nodig om een proefsleuf te graven voor wat specifieke informatie, en dit wordt dan ook vaak toegestaan. Het is wachten op betere archeologische technieken voordat grootschalige opgravingen worden ondernomen.

Vondsten

In het verleden zijn er wel al enkele objecten uit Matilo gevonden. Het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden bezit de meeste van deze vondsten, met als kopstuk een bronzen gezichtsmasker dat in 1996 werd gevonden bij opgravingen in de bedding van het kanaal van Corbulo. Dat kanaal was omstreeks het jaar 50 gegraven door Romeinse soldaten en het verbond de Maas en de Rijn met een veilige waterweg. Het gezichtsmasker was waarschijnlijk van een ruiter en is samen met wat paardentuig en paardenbotten gevonden. Dit was een opmerkelijke vondst, omdat men dacht dat er alleen infanterie-eenheden in Matilo waren gelegerd. Het masker zou ook in het water gegooid kunnen zijn als offer; een religieuze traditie in deze streken. Andere vondsten die op de plek van het park zijn gedaan bestaan uit een beeldje van Venus, gemaakt in Keulen, een steen met een wijdingsinscriptie voor de Bataafse verkenners en vele andere, kleinere vondsten. Het Rijksmuseum van oudheden te Leiden bezit de meeste van deze vondsten en enkele daarvan worden tentoongesteld in de vaste tentoonstelling ‘Nederland Romeinse tijd’.

Voor archeologisch onderzoek is de site ook belangrijk, vanwege het bijbehorende Romeinse kampdorp en het kanaal van Corbulo. Het fort is meerdere keren herbouwd:nadat het was vernietigd tijdens de Bataafse opstand, en ook later nog in steen. Het herbouwen van forten op net een andere plek, net iets groter of sterker was niet ongewoon bij de Romeinen. De verschillende bouwlagen en de objecten die daarbij horen kunnen ons ook iets vertellen over de stabiliteit en invloed van het Romeinse rijk in het grensgebied. Zo zijn er in 2015 in een nabijgelegen wijk nog Romeinse munten gevonden uit de eerste en vierde eeuw na Christus; een teken dat de invloed van de Romeinen tot die tijd nog niet voorbij was.

Toekomst

Tot de technieken van de archeologie verder zijn ontwikkeld zullen we nog even moeten wachten tot de geheimen van Matilo onthuld worden. Gelukkig zijn de tot nu toe gevonden objecten goed bewaard gebleven en hebben verschillende instanties, waaronder de gemeente, hun best gedaan om van de locatie een prachtig en functioneel park te maken. Zo is het voorzien van beelden die het verhaal van het fort en deze streek vertellen. Daarnaast zijn er speeltoestellen voor de kinderen, volkstuintjes die het beeld van vroeger moeten versterken, is er een amateurboogschietvereniging gevestigd en maakt de nabijgelegen scouting gebruik van het terrein. Als stadspark is het vrij toegankelijk en heeft de gemeente ideeën om het zo breed mogelijk in te zetten. De gemeente hoopt op de locatie van het park cultuur, kunst en geschiedenis te combineren met optredens en activiteiten.Kortom; Matilo is een park voor de toekomst met een oog op het verleden.

 

Auteur: Rens van Ballegooij

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 8.4/10 (5 votes cast)
Matilo, een Romeins fort als stadspark, 8.4 out of 10 based on 5 ratings

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *