Make-over Heerlen: de ontwikkeling van een Romeins kwartier

Heerlen, voormalig mijnstad en ook een locatie met een rijk Romeins verleden. Met als parel in de kroon: het Thermenmuseum.  Toch ontbrak er lange tijd een gevoel van trots op dit Romeinse verleden en dreigde het Thermenmuseum te sluiten.  Gelukkig kon men het tij keren en zijn er nieuwe impulsen om Heerlen tot interessante toeristische locatie te maken met als basis dit historische goud.
Archeologie Nederland bracht een bezoek aan het Thermenmuseum en kreeg een rondleiding van conservator Karen Jeneson, die ons vertelde over de plannen.


Make-over

Misschien ken je de tv-programma’s wel, waarin de hoofdpersoon niet goed meer in zijn vel zit en ontevreden met zijn uiterlijk is.  Deze hoofdpersoon kan wel een opknapbeurt gebruiken en met behulp van een team specialisten wordt deze dan opnieuw ‘uitgevonden’: een remake met een nieuw kapsel, kleding en soms een fitness-traject. In de finale wordt de hoofdpersoon herenigd met familie en vrienden, die klappen bij het zien van een leukere verschijning, inmiddels blakend van zelfvertrouwen.

Op deze manier moeten archeologen ook naar Heerlen en het Thermenmuseum gekeken hebben. Een make over was wel op zijn plaats, want het Romeinse verleden verloor zijn waarde en er gingen zelfs stemmen op om het museum te sluiten en terug te geven aan de omgeving. De Thermen zijn een beschermd rijksmonument, dus dat kon gelukkig niet.

Historisch goud

In Heerlen leeft onder een deel van de bevolking het idee dat er alleen nog maar vergane glorie is.  De mijnen waren gesloten, er was veel drugsoverlast en lelijke architectuur. Geen stad om trots op te zijn. Echter, de rijkdom ligt onder de voeten van de Heerlenaars. De stad, die in Romeinse tijd Coriovallum heette, heeft nog veel monumenten en archeologische resten in de grond liggen. De Thermen vormen een zichtbaar en interessant stuk site-historie, waarnaar weinig onderzoek is gedaan. Samen met de prachtige muurtekeningen en schilderingen die in de stad zijn te vinden en de rijke mijnbouwgeschiedenis, beschikt men wel degelijk over een rijk cultureel erfgoed.  Heerlen kan een rol spelen als toeristisch centrum van Zuid-Limburg.

Romeins kwartier

Door de recente verhuizing van diverse overheidsinstanties naar andere locaties kwam er een groot pand vrij, schuin aan de overkant van het museum.  Het provinciaal archeologisch depot, vroeger gevestigd in de kelders van het Centre Ceramique te Maastricht, verhuisde naar dit lichte en ruime pand. Op de begane grond wordt er hard gewerkt aan de inrichting van bezoekerscentrum De Vondst met als thema de Zuid-Limburgse archeologie.  De opening vindt plaats op 10 oktober 2018.

Zuid-Limburg herbergt de resten van Romeinse villa’s.  Deze villa’s veranderen van traditionele landbouwbedrijven, die vooral zelfvoorzienend waren naar bedrijven die voor de markt gingen produceren.  De soldaten in de vele forten langs de Romeinse rijksgrens, de limes, profiteerden hiervan, want zij verkregen hierdoor graan en vee.  De vruchtbare lössgronden maakte een goede graanleverantie mogelijk.

Karen Jeneson heeft onderzoek gedaan naar dit villalandschap en kwam tot de conclusie dat het gebied veel dichter bewoond werd dan tot dan toe aangenomen.  De sociale stratificatie was ook veel groter, niet alleen de elite woonde in de villa’s. Zij toont ook aan dat de rol van Romeinse wegen en steden heel groot was.  Ook kon ze laten zien dat er boerderijen gebouwd waren, die uit organisch materiaal waren samengesteld, in plaats van de typisch romeinse bouwmaterialen als steen en beton.

Als klap op de vuurpijl hebben de laboratoria van Restaura hier hun domicilie gevonden. De bezoeker kan straks door de ramen heen de restauratoren aan het werk zien en er worden bepaalde objecten tentoongesteld en van informatie voorzien. Zo krijgt men een beter beeld over de tijdrovende klussen van het restaureren van objecten.  Het object uit de grond naar het object in de vitrine heeft dan een hele reis van maanden gemaakt.

 

Thermenmuseum

In het Thermenmuseum is er hard gewerkt om de tijdelijke tentoonstellingen en de restanten van het badhuis door middel van moderne presentatietechnieken te belichten. Conservator Karen Jeneson is als hologram te zien, terwijl zij uitleg geeft over de recente restauratie en schoonmaak van het badhuis.

Als je over de galerij loopt in de centrale hal, krijg je een reconstructie te zien van het badhuis.  De restauratie heeft ook al nieuwe inzichten gegeven en het blijkt dat er bijvoorbeeld twee ingangen waren, in plaats van een.  De reconstructie van het badhuis op ware grootte in het archeologisch themapark Archeon te Alphen aan den Rijn, geeft de stand van de wetenschap van een aantal decennia geleden weer.   Dit is een mooi voorbeeld van hoe door de ontwikkeling van de wetenschap en onderzoek, de kennis over bepaalde zaken steeds bijgesteld dient te worden. Wellicht kan de kloof tussen wetenschappers en de burgers hiermee verkleind worden, omdat archeologisch onderzoek nodig is en ook aantoonbaar nieuwe inzichten geeft.

Aangezien de opgravingen uit het verleden van de Thermen zelf nauwelijks zijn uitgewerkt, valt er nog veel te ontdekken.  Het is de taak van het museum en het bezoekerscentrum te bezoeker te informeren over welke benadering men in het verleden heeft gekozen en dat dit beperkingen met zich meebrengt.  Ook actuele onderzoeken worden door het museum gevolgd en op deze manier vormen zij een schakel tussen wetenschap en publiek.  Het museum informeert de belangstellende over de Romeinse bewoningsgeschiedenis en de nieuwe inzichten die dit met zich meebrengt.

Open en bloot

Deze transparantie wordt toegepast in de tijdelijke tentoonstelling Open en Bloot.  De bezoeker van nu wil het verleden beleven en ervaren. Het museum slaat een brug tussen de wellness cultuur van de 21e eeuw en de badcultuur uit de Romeinse tijd. De verschillende stadia  worden zo gepresenteerd, dat de bezoeker deze zelf kan ondergaan.  De Romeinse voorwerpen worden vergeleken met die van nu, zodat de bezoeker zich een goed beeld kan vormen van de moderniteit van de Romeinen.  De Romeinen gebruikten het badhuis niet alleen als ontspanningsplek, maar het was ook een ontmoetingsplek waar zakengedaan konden worden. Daarnaast brachten zij hiermee een belangrijke waarde in praktijk, een gezonde geest leeft in een gezond lichaam.

Via Belgica   

Er liggen plannen om meerdere Romeinse monumenten in Heerlen aan een groter publiek te gaan tonen.  Dit sluit mooi aan bij de zogenaamde Via Belgica. Deze weg liep van oost naar west dwars door Zuid-Limburg.  De actieve fietser of wandelaar kan er op uit trekken en het Romeinse verleden gaan zien en beleven.

Auteur: John Fitzgerald Hagen

 

 

 

Meer weten:

https://www.viabelgicadigitalis.nl/home.html

http://www.thermenmuseum.nl/

http://restaura.nl/

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *