Kamp Napoleon gevonden bij Austerlitz

Kogels, horlogesleutels, vingerhoedjes en zitkuilen. Dit zijn slechts een paar van de vondsten die zijn gedaan in Austerlitz. Het dorp wordt uitgebreid en daarbij zijn de resten gevonden van het ‘Franse Kamp’ van Napoleon. Een spectaculaire ontdekking volgens Peter de Boer, regio archeoloog van de Omgevingsdienst regio Utrecht, die namens de gemeente het project begeleidt.

Het Franse Kamp

Het Franse Kamp vormt de neerslag van een roerige periode in de Nederlandse geschiedenis. Het vormde een belangrijk keerpunt in de Franse overheersing en het kamp was het directe resultaat van een belangrijke strategische keuze van generaal De Marmont (1774-1852). In het Franse Kamp werden de Fransen en Bataafse troepen voor het eerst samengebracht om te worden getraind in oorlogsvoering. Daarnaast was het kamp er ook om een Engelse inval te voorkomen en om de verovering van Engeland voor te bereiden.

Historische sensatie

Een klein deel van dit Franse Kamp is nu dus opgegraven. Zo’n 2,5 hectare is onderzocht en daarbij zijn duizenden sporen en vondsten van dit legerkamp ontdekt. Tijdens deze opgravingen is een compleet beeld van een selectie van het kamp verkregen. Van tevoren hadden de archeologen een wensenlijstje opgesteld met dingen die ze hoopten te vinden. Alles van hun lijstje hebben ze ook daadwerkelijk gevonden tijdens de opgravingen. “We kunnen nu uitrekenen hoeveel manschappen in dit deel verbleven.”, zegt Peter de Boer. “We hebben op basis van de gevonden uniformknopen een beeld gekregen van welke legeronderdelen hier waren, namelijk vooral infanterie van het 11e en 104e regiment.  Er is bovendien een duidelijke ‘tentenkampfase’ en ‘barakkenfase’ vastgesteld.”

Doordat er tentgreppels, barakken, kookkuilen en een waterput zijn gevonden, kan er een reconstructie worden gemaakt van de indeling van dit deel van het kamp. De verspreiding van de duizenden vondsten is precies in kaart gebracht en geeft een beeld van het dagelijkse kampleven. Er zijn duidelijke verschillen herkend in de vondsten uit de zone waar de soldaten verbleven en uit de zone waar de onderofficieren verbleven. “Enkele leuke voorbeelden zijn voor mij toch wel dat we in de zone met de onderofficieren dan bijvoorbeeld één klein afvalkuiltje aantroffen met daarin resten van een fles, een glas en een rookpijp.”, vertelt Peter de Boer.“Het zal daar dus niet altijd afzien zijn geweest. Wél afzien was het voor een van de soldaten. Hij heeft zijn lederen beursje met daarin negentien muntjes verloren. Hij zal zich er rot naar gezocht hebben en nu pas, na dik tweehonderd jaar, vinden we het terug. Hoe klein de omvang van deze gebeurtenis dan ook mag zijn, je kunt hierdoor als het ware in het hoofd kruipen van zo’n soldaat en dat is een historische sensatie!”

Spectaculaire ontdekking

De vondst van het ‘Franse Kamp’ wordt een spectaculaire ontdekking genoemd. “We wisten dat het kamp hier lag, we hadden hiervan zelfs een ontwerptekening, maar dat er zoveel sporen en vondsten van het kamp in de bodem zijn aangetroffen en dat de informatiewaarde hiervan zo hoog was, dat was echt heel spectaculair”, legt Peter de Boer uit. “Je kunt tot in groot detail inzoomen in de lay out van het kamp. We weten uit historische bronnen dat het bij de bouw van het kamp zeer regenachtig was. Dat vertaalde zich hierin dat de soldaten om hun tenten heen greppels hebben gegraven en in hun tenten soms zelfs ‘zitkuilen’. Alles om maar een beetje droog en warm te kunnen blijven in ons koude klimaat.” Met een metaaldetector is in de geroerde bovengrond gezocht en hebben de archeologen vele duizenden voorwerpen verzameld en exact in kaart gebracht. “Op basis daarvan is het mogelijk om activiteitenzones te bepalen. Zo vonden we bijvoorbeeld ter hoogte van de soldatenverblijven veel kogels, bij de onderofficieren horlogesleutels en bij de marketentsters veel vingerhoedjes. Dat brengt het dagelijkse leven in het kamp en de onderlinge verschillen in rangen en standen toch wel heel dichtbij! We kunnen het historische verhaal voor het eerst aanvullen, controleren en verder inkleuren”, vertelt Peter de Boer.

Onverwachte bonus

Het Franse Kamp van Napoleon werd verwacht, maar een onverwachte bonus zijn twee prehistorische grafheuvels. Door de opgravingen zijn de grafheuvels nu beter te dateren. In de grafheuvels zijn drie menselijke begravingen gevonden. De menselijke resten waren vergaan, maar de grafkuilen en silhouetten tekenden zich nog wel af als verkleuringen in het zand. Een van de graven betreft een zogenaamd ‘hurkgraf’, waarbij de overledene in een gehurkte positie wordt neergelegd. Dit grafritueel stamt uit de enkelgrafcultuur en dateert vermoedelijk uit de nieuwe steentijd (ca. 4500-4000 jaar geleden). Daarmee lijken de grafheuvels ouder te zijn dan eerder was gedacht.

 

Conflictarcheologie

De opgraving van het Franse Kamp heeft ook een impact op toekomstige opgravingen. “Conflictarcheologie is een fenomeen dat tegenwoordig meer aandacht krijgt onder archeologen en erfgoedexperts”, vertelt Peter de Boer. “De gigantische omvang van het kamp en de goed bewaard gebleven sporen en vondsten vormen een type site voor Nederlandse archeologie en in algemene zin voor legerkampen uit de Franse tijd in Europa. Op basis van de opgraving hebben we een veel beter beeld gekregen van welke archeologische neerslag bij andere kampen valt te verwachten en daardoor kunnen we deze veel beter gaan beschermen.”

Toekomst

De archeologen gaan in de komende periode de sporen en vondsten bestuderen en in een rapport vastleggen. De vondsten zullen vervolgens in het Provinciaal depot voor Bodemvondsten Utrecht worden gedeponeerd en zijn ze beschikbaar voor tentoonstellingen. In de komende jaren zullen archeologische onderzoeken worden uitgevoerd door diverse partijen. Ook de betrokken ontwikkelaars en particuliere initiatiefnemers dragen daarmee bij aan het opbouwen van kennis over deze bijzondere vindplaats. Er is nu één sectie opgegraven en in de komende jaren zullen delen van nog eens twee secties worden opgegraven en een gedeelte van een zone waar officieren waren gelegerd. Dankzij de recente opgravingen kunnen de archeologen beginnen met het verhaal van het Franse Kamp en in de toekomst zal dit verhaal alleen maar groter worden.

Auteur: Lindsey Sanders

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *