«

»

De Brittenburg bij Katwijk

Het regent initiatieven omtrent de limes in Nederland. Veel gemeentes haken in op het nieuwe nationale Romeinse erfgoed. Onlangs is in Katwijk een deel van de oude rijksgrens tot leven gewekt met de app Time Travel Katwijk Brittenburg.

De BrittenburgGravure Brittenbrug Ortelius

De Brittenburg heeft een prachtige geschiedenis. De mysterieuze burcht, het meest westelijke punt van de limes in ons land, zou vroeger alleen bij laag tij te zien zijn geweest. Het bouwwerk hoorde bij de nabij gelegen vicus Lugdunum, bekend van de Peutinger kaart. Bronnen zijn schaars en vrijwel al onze kennis van de burcht is terug te voeren op één gravure. Het is de oudste afbeelding van de Brittenburg: een prent uit de zeventiende eeuw van de beroemde cartograaf Abraham Ortelius. Deze humanist pluisde op een verrassend moderne wijze de geschiedenis van de burcht uit.

De briefwisseling tussen Ortelius en zijn collega’s is bewaard en geeft een inkijk in het proces voorafgaand aan de gravure. Het lage tij maakte de Brittenburg verschillende keren zichtbaar waardoor het onderzoek werd aangewakkerd. In 1562 werd er zelfs ‘opgegraven’ en doken er verschillende materialen op uit de burcht zoals bouwmateriaal en munten.

Samen met de Belgische mede-humanisten Hubertus Goltzius en Guido Laurinus ging ook Ortelius de Arx Brittanica bestuderen. De gravure is het resultaat van dit onderzoek. Rondom de reconstructietekening van de resten van de burcht wordt in tekst en tekening het onderzoek uiteengezet. Niet alleen keken de geleerden naar het geschreven materiaal, zoals de antieke teksten en de kronieken, ook werden verschillende materiële vondsten bestudeerd. Een aantal gebroken inscripties, munten, dakpannen en medaillons staan om die reden op de gravure.

Vondsten bij Katwijk

Lugdunum Katwijk

Lugdunum op de Peutinger kaart, uiterst links.

Op de prent staan een drietal inscripties nagetekend door Ortelius. De belangrijkste is het marmeren blok midden onderaan waarvan duidelijk te zien is dat een deel van de inscriptie is aangevuld. Laurinus had de tekst onderzocht en aangevuld en kwam onder andere tot de conclusie dat Claudius de burcht had bezocht en er een altaar had gewijd. Septimius Severus en Caracalla hadden volgens de reconstructie van Laurinus de burcht laten restaureren. Op de gravure staat ook een penning van Severius gevonden in Katwijk, wat deze theorie zou ondersteunen.

De belangrijke inscriptie is verloren gegaan. Twee andere inscripties op de gravure zijn nog wel bekend. Ze zijn ingemetseld in Kasteel Duivenvoorde in Voorschoten. Alleen hebben ze weinig te maken met de Brittenburg. Waarschijnlijk zijn Ortelius en zijn collega’s op het verkeerde been gezet, omdat de inscripties ook verwijzen naar Septimius Severus en uit dezelfde collectie komen als het verloren blok.

De dakpan met de stempel Ex. Ger. Inf. op de gravure is een ander voorbeeld van het vernuftige onderzoek van Ortelius. De interpretatie dat het om een dakpan uit Germania Inferior ging was onjuist. De dakpan was vervaardigd door het leger van Germania Inferior. Toch is het een vroeg voorbeeld van het gebruik van stempels bij het zoeken naar een datering.

Legendes

De gravure is een mix van verrassend modern onderzoek en legendes. De oudheden zijn nauwkeurig getekend maar staan in een legendarisch landschap. Rondom de Brittenburg zijn, vermoedelijk, bebaarde Bataven bezig met de bouw. Volgens de Bataafse mythe zouden namelijk de inwoners van de Nederlanden afstammen van dit nobele volk. De vrijheidslievendheid van de Bataven stroomde ook door het bloed van de Hollanders, de opstand tegen Spanje was hiervan het bewijs. Het leefgebied van de Bataven werd daarom opgerekt van het grote rivierengebied naar Zuid-Holland. De Cananefaten en Kleine Friezen kwamen later pas in beeld als de correcte inwoners van Holland.

Een ander fantastisch element is de vuurtoren in de rechterbovenhoek naast het zestiende-eeuwse Katwijk. Volgens Ortelius gebouwd door Caligula, wat hij baseert op verslagen van Cassius Dio en Suetonius. De laatste beschrijft hoe Caligula een overwinning op Oceanus claimt en een vuurtoren bouwt als overwinningsmonument. Suetonius noemt geen locatie maar Katwijk is niet eens zo heel onwaarschijnlijk.

De keizer in Katwijk

Reconstructie app Time Travel Katwijk Brittenburg

Reconstructie app Time Travel Katwijk Brittenburg

Het onderzoek van Ortelius was dus verrassend modern en veel van zijn werk met betrekking tot de Brittenburg sijpelt door in modern onderzoek. Niet in de laatste plaats, omdat op zijn gravure na er nauwelijks informatie is over de Brittenburg en de nabijgelegen vicus Lugdunum. Mogelijk was de Brittenburg een castellum zoals Ortelius oppert en diende het als springplank voor de verovering van Brittanië, vandaar de naam Brittenburg. Een andere suggestie is dat de getekende structuur een onderdeel van de stadswal van Lugdunum was. En weer een andere optie is dat het een graanopslag was. De reconstructie van de Brittenburg in de app Time Travel Katwijk Brittenburg mag dus met een korreltje zout worden genomen.

Het is wel zeer aannemelijk dat Lugdunum en de Brittenburg een rol speelden in de verovering van Brittanië. Caligula lijkt hoogstpersoonlijk in Nederland te zijn geweest om de verovering van Engeland voor te bereiden. Er zijn bijvoorbeeld wijnvaten gevonden waarin de wijn uit de persoonlijke gaarden van de keizer zat. De episode over de overwinning op Oceanus zou dus ook bij Katwijk kunnen hebben plaatsgevonden. Dan is de vuurtoren uit Ortelius gravure niet onmogelijk. Nog tot in de zestiende eeuw werd door Katwijkse vissers gesproken over Kalla’s toren waarvan de resten in het water lagen. Het is de vraag of het om de vuurtoren gaat die Caligula na zijn ‘overwinning’ zou hebben laten bouwen of om andere ruïnes. Feit is wel dat Katwijk na vele eeuwen nog werd gekoppeld aan de keizer.

In 2014 is er voor het laatst archeologisch onderzoek gedaan naar langs de kust van Katwijk. Er werden geen Romeinse resten gevonden. Waarschijnlijk zijn de laatste resten van Lugdunum en de Brittenburg door kusterosie verdwenen. Wat rest is een romantisch mysterie. En een app.

Auteur:

Verder kijken en lezen

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 8.2/10 (5 votes cast)
De Brittenburg bij Katwijk, 8.2 out of 10 based on 5 ratings

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *