«

»

Beeldenstorm in het oosten: ISIS en haar propaganda

ISIS beheads 82-year old Palmyra scholar. Isis blaast eeuwenoude tempel op in Palmyra. Video shows ISIS militants destroying antiquities in Iraq. Drie koppen uit het nieuws over de Islamitische staat. De meest beestachtige beelden bereiken ons dagelijks vanuit het Syrië en Irak. Naast de onthoofdingen verschijnen er regelmatig video’s waarin oudheden worden vernield. De beelden roepen woede, angst en een gevoel van onmacht op en gaan direct viral. Een logische maar verkeerde reactie.

Een storm van beelden

Het slopen van erfgoed door ISIS in hun video’s wordt in het nieuws vaak vrij gemakkelijk verklaard vanuit ideologie. Het erfgoed bestaat uit heidense historie en afgoderij en is in strijd met de op de islam gebaseerde ideologie van ISIS. Dus kapotslaan die zooi. Klinkt vanzelfsprekend, maar het is iets te kort door de bocht.

Terecht wordt er gediscussieerd over de ideologie van ISIS. Wat zijn de motieven van de aanhangers? En bestaat er wel een eenduidig gedachtegoed? Sommige auteurs zoals Graeme Wood in zijn artikel What ISIS Really Wants gaat uit van een coherente groep met een duidelijke overtuiging. De video’s en andere uitlatingen tonen volgens hem en anderen keer op keer de motieven van ISIS. Aanhangers vertellen daarin zelf dat ze de afgoderij bestrijden vanuit hun geloof.

Dat het genuanceerder ligt probeert onder andere Alireza Doostdar aan te tonen in How Not to Understand ISIS. Zijn punt: ons beeld van ISIS is vertekend. Het probleem is dat we nauwelijks betrouwbare informatie over de ideologie van ISIS hebben. Het overgrote deel is informatie die zij zelf de wereld in helpen, bijvoorbeeld de bekende films van hun strijd tegen de ongelovigen vol geweld en vernielingen. Pure propaganda waaraan weinig zinnige conclusies kunnen worden gehangen. Het bestuderen van de doctrines vanuit dit materiaal levert dus geen verklaring voor hun acties. De homogene Islamitische Staat is een mythe en veelgehoorde doctrines zijn dus niet de volledige verklaring voor de vernielzucht in de video’s.

Er zijn voldoende aanwijzingen waaruit blijkt dat ISIS bereid is een oogje toe te knijpen wat betreft de beeldenstorm. Vooral wanneer er geld verdiend kan worden. De handel in oudheden is een van de grootste inkomstenbronnen van de Islamitische Staat. In 2014 werd een koerier gepakt met USB-sticks vol data over de handel en bleek hoe de oorlogen worden gefinancierd. Er worden miljoenen verdiend met de verkoop van artefacten aan vooral westerse afnemers.

De dubbele moraal en propagandistische inslag van de video’s blijkt ook uit een analyse van de beelden van de destructie in het museum van Mosul. Grote sculpturen worden naar de grond getrokken en voor het oog van de wereld kapotgeslagen. Echter het kleinere materiaal uit de collectie ontbreekt in de film en staat waarschijnlijk buiten beeld klaar in kisten om verkocht te worden. Dan blijkt het ideologische statement in de video over de strijd tegen afgoderij toch minder serieus.

Prik door de propaganda

Ideologie is dus niet de voornaamste drijfveer van de destructie in de films van ISIS. De video’s laten dit ons geloven dat er een beeldenstorm woedt, maar deze voorstelling komt voort uit een oppervlakkige lezing van hun propaganda. En er zijn genoeg andere redenen waarom ISIS kiest om ons juist deze beelden voor te schotelen.

De voornaamste reden is exposure. De video’s zijn enorm populair en houden ISIS in het nieuws. Net als de onthoofdingen zijn de vernielingen een succes op het internet en in de media. Wij zijn geschokt en delen massaal de beelden. ISIS krijgt zo de kans om hun doctrines te propageren en andersdenkenden angst aan te jagen. Heritage terror is een toepasselijke term die er door sommige media aan wordt gegeven.

Een laatste reden is verwoord door Jona Lendering in zijn blog. ISIS stimuleert namelijk de handel in oudheden door middel van hun video’s. De boodschap is dat het erfgoed vogelvrij is, los van de bescherming door bijvoorbeeld archeologen en conservatoren. Erfgoed is in de uitverkoop in de Islamitische Staat. En neemt de handel toe, dan heeft ISIS meer geld voor de oorlog.

Ik tegen ISIS

De tragedie is lastig te stoppen van achter een computer, maar ook als eenling is verzet mogelijk. De angel is simpel uit de propaganda te halen door de video’s te negeren. Zeker nu ISIS huishoudt in Palmyra is het verleidelijk om mee te gaan in de emotie en dit te uiten via social media. Niet toegeven aan heritage terror is de enige juiste weg, geef ISIS niet de aandacht die ze willen. En daarom een plaatje van de godin.

De enige echte Isis

Auteur: Niels Stoffels

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 9.6/10 (10 votes cast)
Beeldenstorm in het oosten: ISIS en haar propaganda, 9.6 out of 10 based on 10 ratings